Thuật số của internet người bạn và kẻ giật dây

Một trong vô vàn ứng dụng cuả Big Data dựa vào các thuật số của internet và khiến những gì chúng ta bấm like, chia sẻ, nhận xét. Đó là nơi ta sống ảo, nó có thể là bạn cho sự tiến bộ hoặc cũng có thể là kẻ giật dây hay sát thủ dấu mặt

Phần mềm thuật toán ngay lập tức thu vào cơ sở dư liệu các thông tin về nội dung chúng ta vừa đọc, thể loại, địa chỉ trang web, địa điểm cư trú, chủng loại máy tính, tổng số thời gian chúng ta dừng lại ở một trang web, nội dung e-book ta đang đọc, các từ chúng ta đánh dấu, thậm chí cả thời điểm chúng ta lật trang...vv.

Dựa vào hàng trăm thông số thu được, các thuật toán sẽ tự động điều phối và gửi tới tới máy tính cá nhân những nội dung có cùng tần số. Nếu bạn thích và hay đọc các trang làm đẹp, tường facebook nhà bạn sẽ mau chóng giống như một đại lộ của các thẩm mỹ viện, và email của bạn sẽ mau chóng đầy các thư mời thử kem sản phẩm mới. Thậm chí khi bạn vào một website không-liên-quan đến làm đẹp, cột quảng cáo cũng có thể hiện ra loại nước hoa mà bạn mới chỉ đang chớm nghĩ đến trong đầu.

 

Thuật số của internet người bạn và kẻ giật dây

 

Cuộc sống hiện đại của chúng ta có một phần lớn các trải nghiệm và tương tác bằng internet. Tuy nhiên, cuộc cách mạng công nghệ 4.0 không kết nối những tư tưởng khác biệt, mà với thiên kiến xác nhận, chúng ta lại dễ dàng kết nối với những kẻ giống hệt như mình. Tại sao? Vì những kẻ có cùng suy nghĩ, cùng chính kiến, cùng sở thích, cùng tư tưởng sẽ khiến ta thấy giá trị của bản thân mình được khẳng định mạnh mẽ hơn.

Big Data và các thuật toán lợi dụng điều này để đóng vai trò như một RAS ngoài não bộ, đảm nhiệm việc thanh lọc thông tin, chỉ cho lọt những hình ảnh, sự kiện, và tư tưởng có cùng tần số với những gì ta thích thú. Kết quả là sự thật và thế giới quanh ta trở thành một phiên bản thiếu hoàn chỉnh vì nó được sàng lọc qua thậm chí hai lần RAS.

HẬU QUẢ

Vậy điều gì sẽ xẩy ra nếu thế giới quan quanh ta chỉ toàn những gì ta đồng ý, hợp cạ và thích thú? Thứ nhất, ta dừng phát triển và trở nên thui chột, hệt như việc thực thể sinh học bị thui chột khi không có nguồn gene mới. Sự dễ dãi, thoải mái và cái tôi được cưng chiều sẽ mau chóng dẫn đến sự nghèo nàn về nhận thức. Những người sống trong bong bóng chỉ thấy toàn kẻ giống mình

Hậu quả thứ hai của cái bong bóng bộ lọc thực tại là việc chúng ta sẽ bị chính cái bong bóng đó biến đổi. Khởi điểm, bong bóng là do ta tạo nên. Nhưng dần dần, bong bóng thiết lập một trật tự thế giới mới khiến ta mất khả năng tiếp cận với các thông tin đa chiều. Bong bóng đó liên tục bồi đắp và củng cố các ý tưởng, thói quen, kết nối ta với các mối quan hệ cùng tần số, dần dần hình thành nên tính cách, khắc sâu thành niềm tin, và lái số phận của chúng ta theo một hướng mà ta buông lơi khả năng làm chủ. Hãy so sánh với việc ta cầm bánh lái nhưng chỉ có một con đường duy nhất hiện rõ, trong khi các con đường khác bị bong bóng bộ lọc làm cho lu mờ.

Hậu quả thứ ba của bong bóng bộ lọc thực tại là những hệ luỵ của tư tưởng bầy đàn (group think). Khi một kiểu tư duy và suy nghĩ được cả một đám đông ủng hộ và tin tưởng, sức mạnh của nó được nhân lên nhiều lần. Những cá nhân trong bong bóng bộ lọc đó bị mất khả năng nhìn nhận khách quan và không thể chấp nhận những ý kiến khác mình. Xu hướng bầy đàn thời kỳ 4.0 có thể làm nên những điều kỳ diệu, nhưng cũng có thể tàn phá huỷ diệt, ví dụ như những nhóm cánh hữu hoặc cánh tả cực đoan.

GIẢI PHÁP

Sự cấm đoán hầu như không bao giờ là giải pháp triệt để. Ví dụ như việc Trung Quốc cấm Facebook và Google chỉ tạo ra một cái bong bóng bộ lọc mới. Cách tốt nhất là cạnh tranh lành mạnh và nâng cao hiểu biết cho người dân. Tại nhiều nước phát triển, giáo dục về internet và mạng xã hội đã bắt đầu trở nên phổ biến. Trẻ em được dạy cách tiếp cận, sử dụng, và giao tiếp trên mạng để có thể vừa sử dụng mạng hiệu quả, vừa bảo vệ bản thân. Về phần người lớn, chúng ta phải đủ hiểu biết và mạnh mẽ để đối mặt với sự đa dạng và phức tạp của thế giới. Sau đây là một số phương pháp đơn giản nhất:

1. Khi vào facebook, luôn luôn bấm vaò biểu tượng ba dấu ngang ở góc phải màn hình, sau đó chọn "Most recent" - Tin mới nhất. Facebook để mặc định "Top Stories" - Tin nổi bật, và như vậy tường nhà bạn sẽ toàn các tin mà facebook nghĩ bạn sẽ thićh chứ không phải các tin xuất hiện theo dòng thời gian. Nếu bạn vaò facebook theo cách mới, bạn sẽ gặp lại những người bạn tưởng như đã biến mất, những tin tức bạn chưa từng nghe tới, những sự kiện bạn nghĩ không hề tồn tại. Đây mới chính là thực tế cuộc sống trên mạng của bạn.

2. Tắt chế độ hiển thị các trang mà bạn thích trên mạng xã hội. Khi vào mạng, dùng các phần mềm chặn quảng cáo và phần mềm cho phép bạn vào internet giấu mặt (incognito). Thường xuyên xoá bỏ lịch sử nhập trình duyệt web.

3. Trước khi share bất kỳ tin gì cũng kiểm tra.

4. Đọc thật nhiều, từ mọi phía, thậm chí cả các trang mà nghe tên đã rùng mình vì ghét. Mạnh dạn nhấn like các tờ báo và tài khoản mạng xã hội trái chiều với mình. Trên tường nhà tôi giờ như chiến trường vì sự đẫm máu. Mỗi buổi sáng lướt qua tôi đều bất ngờ vì dao kiếm phản biện. Nhưng đó là cách duy nhất để tôi có thể lắng nghe và tiếp cận thông tin từ mọi phía. Nhiều kênh thông tin đã bắt đầu trang bị chức năng giúp người dùng thoát khỏi bong bóng bộ lọc, ví dụ như “ Escape your bubble” plug-in cho Facebook, “Outside your bubble” trên trang lá cải BuzzFeed, “Today in Conservative Media” trên trang cánh tả Slate, hay “With Friends like These” trên kênh chính trị Crooked Media.

5. Chọn đọc các kênh thông tin được giới nghiên cứu cho là khách quan nhất. Tất nhiên không có kênh nào khách quan tuyệt đối vì phóng viên cũng ý thức hoặc vô thức nhìn nhận theo quan điểm cá nhân.

6. Từ bỏ mục tiêu "giải trí" và chủ động lựa chọn mục tiêu "giáo dục". Việc lười biếng dạo qua facebook, các app thông tin và một vài tờ báo khác biến chúng ta, như tác giả Nicholas Carr nhận xét, "một lũ chuột thí nghiệm liên tục chạy vòng tròn cắn vào các thanh chắn để được thưởng một miếng pho-mát tí teo". Thay vào đó, chủ động lựa chọn một chủ đề và tìm kiếm thông tin đa chiều về chủ đề đó thay vì để Big Data dẫn dắt.

Nguồn: Internet